Fajr:06:10 | Duhr:01:32 | Asr:04:45 | Magrib:07:32 | Ishaa:09:05 | Maandoverzicht

Vrijdagpreken in het Arabisch en Nederlands.

29-01-2016 - Vergeten, vergissen en onder dwang

Titel
Vergeetachtigheid en vergissen en onder dwang
الخطأ والنسيان والإكراه
Audio
Opmerking
We vragen Allaah om vergeving als er zaken uitgesproken worden die niet in overeenstemming zijn met de Islaam. En we vragen een ieder die iets leest of hoort wat niet in overeenstemming is met de Islaam om dit te melden via het contactformulier. Vermeld in ieder geval de datum.
De Nederlandse vertaling is niet een exacte vertaling van het Arabische deel. Er kunnen zaken zijn weggelaten of juist toegevoegd!

بسم الله الرحمن الرحيم   |   Bismillaah-rrahmani-rrahiem   |   In de naam van Allaah de meest Barmhartige de meest Genadevolle.


الحمد لله رب العالمين والصلاة والسلام على الرسول الكريم محمد وعلى آله وأصحابه أجمعين.

قال الله عزّ وجل: ( رَبَّنَا لا تُؤَاخِذْنَا إِنْ نَسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا ).
وقال الله عزّ وجل: ( وَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ فِيمَا أَخْطَأْتُمْ بِهِ وَلَكِنْ مَا تَعَمَّدَتْ قُلُوبُكُمْ ).
وعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللهُ عَنْهُمَا أَنَّ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم قَال: (إِنَّ اللهَ تَجَاوَزَ لِي عَنْ أُمَّتِي الخَطَأَ وَالنِّسْيَانَ وَمَا اسْتُكْرِهُوا عَلَيْهِ)[268] حديث حسن رواه ابن ماجه والبيهقي وغيرهما. وبعض العلماء ضعف هذا الحديث.
وعن أبي هريرة رضي الله عنه قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: (إنَّ اللهَ تجاوز لي عن أُمَّتي ما وَسوستْ به صدورُها ، ما لم تعملْ أو تتكلَّمْ). وفي رواية: (إنَّ اللهَ تجاوز لأُمَّتي عما تُوَسوِسُ به صدورُهم ما لم تعملْ أو تتكلَّمْ به ، و ما استُكرِهوا عليه).
والخطأ معناه: أن يرتكب الإنسان العمل عن غير عمد. لجهل بالأمر.
ومعنى النسيان: ذهول القلب، بسبب الغفلة أو السهو، عن شيءٍ معلوم من قبل.
والاكراه هو: أن تكره عمل محرم ولا تستطيع دفعه، أي: الإلزام والإجبار، أي أنك ملزم على فعله، مكره.
وهذه الثلاثة أعذار شهد لها القرآن الكريم.
رفع الله عزّ وجل القلم عن من وقع منه خطأ أو نسي أو استكره على فعل لا يرضاه.
فالله عز وجل لا يؤاخذك يا عبد الله في ما وقع منك بهذه الطريقة.
ففي الحديث: لما نزلت هذه الآية: ( رَبَّنَا لا تُؤَاخِذْنَا إِنْ نَسِينَا أَوْ أَخْطَأْنَا )، قال الله تعالى: فعلت. أي لا أؤآخذكم بِما نسيتم أو أخطأتم فيه.
عفا الله عن عباده النسيان والخطأ والإكراه.
وهذا يدل على سعة رحمة الله عزّ وجل ولطفه بعباده حيث رفع عنا الإثم إذا صدرت منا المعصية على وجه الخطأ أو النسيان أو الإجبار. فالله أرحم الراحمين. وسبحان من لا ينسى ولا يخطأ. خصوصا إذا نظرنا إلى عدد الأخطاء وإلى تكرار النسيان منا.
والنسيان والخطأ يدل على ضعف الإنسان وحاجته إلى خلقه.
واعلم يا عبد الله أن جميع المحرّمات إذا فعلها الإنسان جاهلاً أو ناسياً أو مكرهاً فلا شيء عليه فيما يتعلق بحق الله، أما حق الآدمي فلا يعفى عنه من حيث الضمان، وإن كان يُعفى عنه من حيث الإثم.
فيجب عليك رد ما أخذت من شخص آخر ولو أخذته ناسيا أو خطأ أو مكرها.
فجميع المحرّمات يرفع حكمها بهذه الأعذار وكأنه لم يفعلها ولايستثنى من هذا شيء.
ثم يا عبد الله ... اعلم أن هذه القاعدة مهمة جدا في الإسلام، اعتمد هذه القاعدة العظيمة من الله عزَّ وجل، واحمد الله تعالى على عفوه وإحسانه وتأمّل قوله: ﴿وَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ فِيمَا أَخْطَأْتُمْ بِهِ وَلَكِنْ مَا تَعَمَّدَتْ قُلُوبُكُمْ وَكَانَ اللَّهُ غَفُوراً رَحِيماً﴾ [الأحزاب: 5]، فَلِمغفرته ورحمته لا يؤاخذ عباده إلا فيما تعمدّت قلوبهم.
في الحديث: أن معاوية بن الحكم رضي الله عنه دخل مع النبي صلى الله عليه وسلم في صلاة، فسمع عاطساً عطس فحمد الله، فقال له معاوية رضي الله عنه: يرحمك الله ، فرماه الناس بأبصارهم، أي جعلوا ينظرون إليه نظر إنكار فقال: واثكل أمّياه - كلمة توجع - فجعلوا يضربون على أفخاذهم يسكّتونه فسكت، فلمّا انتهت الصلاة دعاه من كان بالمؤمنين رؤوفاً رحيماً محمد صلى الله عليه وسلم، قال معاوية: فبأبي هو وأمي ما رأيت معلماً أحسن تعليماً منه، ماكهرني، ولاشتمني، ولاضربني، وإنما قال: "إِنَّ هَذِهِ الصَّلاةَ لاَيَصْلُحُ فِيْهَا شَيءٌ مِنْ كَلامِ النَّاسِ إِنَّمَا هِيَ التَّكْبِيْرُ والتَّسبِيْحُ وَقِرَاءةُ القُرْآنِ"[269].
في هذا الحديث: رجل تكلّم في الصلاة يظن أن هذا الكلام جائز، فهل تطبل ذلاته؟ لا تبطل صلاته لأنه جاهل مخطئ ارتكب خطأ عن غير قصد. ولذلك لم يأمره صلى الله عليه وسلم باإعادة الصلاة.
وقوله صلى الله عليه وسلم: (من أكل ناسيا وهو صائم ، فليتم صومه ، فإنما أطعمه الله وسقاه).
ثم بعض المسائل التفرقة تتعلق بعذا الموضوع:
أولا: يشترط في الإكراه أن يكون المكره قادراً على تنفيذ ما أكره به، أما إذا كان غير قادر مثل أن يقول لشخص: يافلان كل -في نهار رمضان- هذا التمر وإن لم تأكل ضربتك، وهو أضعف من الصائم، والصائم يستطيع أن يأخذه بيد واحدة، فهذا ليس بإكراه لأنه قادر على التخلّص.
ثانيا: أن الجهل بالأمر، يعني الخطأ أو النسيان، يرفع الإثم، وقد لا يرفع الكفارة المتعلقة.
ثالثا: لا يعد الجهل في الأمور المعلومة بالضرورة إلا لمن كان حديث العهد بالإسلام طبعا، مثل أن الصلاة واجبة، وأن صوم رمضان واجب، وغيرها. وأهم من ذلك الأمور العقدية، مثل الحلف بالله وحده ومثل الإيمان بالقدر وأن كل شيء بقضاء الله وقدره. هذه المسائل قد يجهلها الناس وهي أهم من الطعام والشراب.
رابعا: الخطأ والنسيان لا يأثم عليه الإنسان، في حق الله، أما في حق المخلوق فلا يسقط الضمان، يسقط عنه الإثم لأنه غير متعمّد لأخذ مال غيره، لكن يجب إرجاع المال إلى مالكه.
خامسا: وفي الإكراه كذلك مسألة، وهي أن العمل المكره عليه يجب إن يكون أخف مما هدده به المكره. مث من أكره على قتل غيره، وقال له المكره: إما أن تقتل فلاناً أو أقتلك، وهو يقدر أن يقتله، فقتله، فإن القاتل المكره ليس لك حق في هذه الحالة أن يقتل غيره لينجو هو من الهلاك.
سادسا: الخطأ والنسيان والإكراه عام في كل حق لله عزّ وجل من المحظورات، أما المأمورات، الواجبات، فإنها لايسقط أداؤها وقضاؤها، فلابد أن تُفعل. ولكن يسقط الإثم في تأخيرها بعذر. ودليل ذلك قول النبي صلى الله عليه وسلم: (مَنْ نَامَ عَنْ صَلاةٍ أَوْ نَسِيَهَا فَلْيُصِلِّهَا إِذَا ذَكَرهَا).

ختاما ... ينبغي علينا أن ننظر إلى الحوادث التي تقع منا نسياناً أو جهلاً أو إكراهاً بإنصاف:
أي أن ننظر هل نحن مقصرين ومعذورين بالجهل، فإن لم نكن مقصرين في حق الله تعالى وفي حق غيرنا، فنسأل الله تعالى أن لا يؤاخذنا إن نسينا أو أخطأنا.
وإن كنا مقصرين ... فاللهم ارفع عنا الجهل، اللهم علمنا ما لم نعلم. اللهم ارزقنا فقهًا في دينك، اللهم اجعل مرجعنا إلى كتابك وسنّة نبيّك محمد صلى الله عليه وسلم.

 


Allaah subhanhau wata’ala zegt: (Onze Heer, bestraf ons niet als wij vergeten of als wij ons vergissen.).
En Hij zegt ook: (En er wordt jullie niets kwalijk genomen in datgene waarin jullie je vergissen, maar wel in wat jullie harten zich hebben voorgenomen. En Allah is Vergevensgezind, Meest Barmhartige.).
En in een hadieth van Ibn Abbaas, waarin hij overlevert dat de Profeet heeft gezegd: (Waarlijk, Allah neemt mijn gemeenschap de vergissing, vergeetachtigheid en datgene waartoe zij gedwongen worden, niet kwalijk.). En de eerlijkheid gebied te zeggen at sommige geleerden deze hadieth niet als authentiek hebben verklaard.
In een andere overlevering die zonder twijfel authentiek is staat: (Allaah heeft mijn gemeenschap vergeven datgene waarmee zij zichzelf influisteren, zolang zij er niet naar handelen of uitspreken, en gedwongen worden).
Maar wat betekent vergissen: Dat is als je ergens geen kennis van hebt, dat het niet mag bijvoorbeeld.
En vergeten spreekt voor zich.
En gedwongen worden of onder druk gezet worden om iets te doen wat niet mag terwijl je het niet wil verrichten, dus met tegenzin.
Deze drie zaken vergeeft Allaah subhanhu wata’ala. Dit zijn geaccepteerde excuses bij Allaah. En Hij zal niemand bestraffen die een daad heeft verricht uit vergeetachtigheid, vergissing of dwang.
Allaah heeft de pen verheven voor deze daden, de mens zal niet beoordeeld worden op de dag des oordeels over deze zaken.
En dit duidt op de barmhartigheid van Allaah tegenover Zijn schepping. Ondanks dat Zijn grenzen worden overschreden zal Hij dit niet toerekenen aan Zijn schepping, Hij vergeeft hen dat.
Een slechte gedachte, zolang je hier niet naar handelt en uitspreekt en jezelf weet in te houden, Allaah zal jou slechte gedachten vergeven. Sterker nog, omdat jij jezelf hebt weten in te houden zal Allaah jou daarvoor belonen.
Hoe vaak we ook vergeten of ons vergissen, Allaah rekent het Zijn dienaren niet aan.
En als het vergeten en vergissen ergens op duidt dan is het wel dat de mens zwak is. En behoeftig aan Zijn schepper. Aan Allaah, egene die niet vergeetachtig is en zich niet vergist, subhanhu wata’ala.
Alle verboden zaken die je begaat in een staat van vergeetachtigheid, vergissing of onder dwang vallen hieronder, zonder uitzondering.
Maar weet dat je ook te maken hebt met andere mensen die geraakt worden door de gevolgen van jouw vergissing of vergeetachtigheid.
Allaah zal jouw vergeven, maar de mensen niet. Het is daarom verplicht om de anderen terug te geven wat je ze hebt afgepakt, ook al was het een vergissing. Heb je per ongeluk iets gepakt wat niet van jou is, dan dien je dit alsnog terug te geven. Maar Allaah zal jou niet bestraffen voor de daad.
Beste dienaar van Allaah, het is een belangrijk grondbeginsel in de Islaam dat we niet beoordeeld worden voor onze vergissingen en vergeetachtigheid en daden die we onder dwang hebben uitgevoerd. Allaah zegt: (En er wordt jullie niets kwalijk genomen in datgene waarin jullie je vergissen, maar wel in wat jullie harten zich hebben voorgenomen.).
Een voorbeeld van onze Profeet die ons leert hoe we dit moeten interpreteren en praktiseren onderling:
Moe’awiyah ibn alHakam trad het gebed binnen samen met de Prfeet. Hij hoorde iemand niezen en alhamdulillaah zeggen. Moe’awiyah zei: yarhamukallaah (tijdens het gebed). De mensen keken hem afkeurend aan. En hij reageerde er vervolgens weer op door iets te zeggen, te praten. De mensen begonnen tegen hun benen te slaan (soort van klappen) om hem stil te krijgen en te vermanen.
Toen het gebed klaar was riep de Profeet hem, de Profeet die liefdevol en barmhartig was met zijn vrienden. Moe’awiyah zegt: Ik heb geen leraar gezien die beter les gaf dan hij, hij had geen hekel aan mij en schold mij niet uit en sloeg mij niet, hij zei slechts: (Dit gebed is niet geschikt, is niet het moment om te praten, alleen takbier en tasbieh en het reciteren van de Quraan).
In plaats van hem afstraffen voor de vergissing die hij heeft begaan uit onwetendheid heeft de Profeet hem geleerd wat wel de bedoeling is. En zo horen wij ook om te gaan met anderen die een vergissing of fout maken, uit onwetendheid.
Een ander voorbeeld is de uitspraak van de Profeet: (Wie eet terwijl hij vast en dat vergeten is, hij dient zijn vasten af te maken, Allaah heeft hem te eten gegeven en te drinken).
En dan nog een paar opmerkingen die te maken hebben met het onderwerp:
1- Met dwang bedoelen we dat je gedwongen wordt om iets te doen door iemand die machtiger is dan jij, dus dat je hem/haar niet kunt afwenden. Dan wordt je onder druk gehouden.
2- Onwetendheid heft de bestraffing op die staat voor het begaan van een daad. Maar heft niet de boetedoening op die er voor staat. Ook al ben je onwetend over de boetedoening.
3- Onwetendheid geldt niet als het gaat om zaken die noodzakelijk zijn, zoals het weten dat het gebed verplicht is en dat het vasten verplicht is enz … Maar ook zaken als het zweren bij Allaah alleen en het geloven in het lot, voorbeschikking enz…
4- Vergeetachtigheid en vergissen wordt vergeven door Allaah, maar de mensen zullen je niet vergeven. Daarom blijft het verplicht om de rechten van de mensen die je onrecht hebt aangedaan door onwetendheid of vergissing recht te zetten.
5- Dat wat je onder dwang moet verrichten moet minder erg zijn dan waar je mee bedreigd wordt.
6- De drie zaken die we besproken hebben gelden voor het begaan van een verbod, iets wat niet mag. Het geldt niet voor het nalaten van een gebod. Het bewijs hiervoor is de uitspraak van de Profeet over het gebed: (Wie zich verslaapt of deze vergeet, hij dient het verrichten zodra hij het zich herinnert.)
Ter afsluiting … zo leren we dat vergeetachtigheid de mens niet wordt aangerekend. Zo ook een vergissing en het verrichten van iets wat je niet verrichten maar waar je niet onder uit kan komen.
Echter dienen we voor onszelf na te gaan of we daadwerkelijk een vergissing begaan. Of onwetendheid toerekeningsvatbaar is, of het dus je eigen schuld is dat je het niet weet, of je wel voldoende je best hebt gedaan om de onwetendheid weg te nemen door kennis op te doen.
En als je dan daadwerkelijk een vergissing begaat of iets vergeet of onder druk wordt gezet, dan zal Allaah, en dat is een regel en een belofte van Allaah, jou niet beoordelen op deze daden.
Onze Heer, bestraf ons niet als wij vergeten of als wij ons vergissen.
O Allaah vergemakkelijk voor ons het opdoen van kennis en het praktiseren er van.

Gift ten behoeve van de Islamitische Vereniging El Mouahidine (iDeal)

iDeal betaling wordt mogelijk gemaakt door TargetMedia. Geen iDeal? Klik hier.

Over ons

Wij zijn de Islamitische Vereniging El Mouahidine. Beter bekend als Moskee ElMouahidine te Leerdam. جمعية ومسجد الموحدين. Wij bedienen de Islamitische gemeenschap in Leerdam en omstreken. Lees verder...