Fajr:06:47 | Duhr:12:27 | Asr:02:21 | Magrib:04:43 | Ishaa:06:25 | Maandoverzicht

Vrijdagpreken in het Arabisch en Nederlands.

12-12-2014 - Het berekenen van je ziel

Onderwerp / الموضوع :

Het berekenen van je ziel

محاسبة النفس ومعاتبتها

Bismillaah-rrahmani-rrahiem

In de naam van Allaah de meest Barmhartige de meest Genadevolle.

We vragen Allaah om vergeving als er zaken uitgesproken worden die niet in overeenstemming zijn met de Islaam. En we vragen een ieder die iets leest of hoort wat niet in overeenstemming is met de Islaam om dit te melden via het contactformulier. Vermeld in ieder geval de datum.

الخطبة الأولى

الحمد لله رب العالمين والصلاة والسلام على الرسول الكريم محمد وعلى آله وأصحابه أجمعين.

أما بعد: موضوعنا اليوم: محاسبة النفس ومعاتبتها

يقول الله تبارك وتعالى: (يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَلْتَنْظُرْ نَفْسٌ مَا قَدَّمَتْ لِغَدٍ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ) [الحشر:18].

عباد الله: هذه الآية العظيمة تعدُّ أصلاً في باب محاسبة النفس ومعاتبتها، بل تدل هذه الآية على وجوب محاسبة النفس ومعاتبتها ولومِها على تقصيرها وتفريطها في جنب الله وتذكيرها بيوم لقاء الله والوقوف بين يديه سبحانه، وذلك واضحٌ في قوله: (وَلْتَنْظُرْ نَفْسٌ مَا قَدَّمَتْ لِغَدٍ)، والله جل وعلا قرَّب هذا اليوم وأخبر عن دنو مجيئه فوصفه بهذه الصفة قال: (وَلْتَنْظُرْ نَفْسٌ مَا قَدَّمَتْ لِغَدٍ)؛ فيوم غدٍ قريب، ويوم القيامة آتٍ لا محالة، والعبد واقفٌ بين يدي الله ولابد، والله جل وعلا محاسبه وسائله عما قدَّم في هذه الحياة، فكان من الخير للإنسان أن يحاسب نفسه قبل أن يحاسَب، وأن يزِنها قبل أن يُوزَن، وأن يهيِّئها للعرض على الله جل وعلا، قال الخليفة الراشد عمر بن الخطاب رضي الله عنه: " حاسبوا أنفسكم قبل أن تحاسَبوا، وزنوها قبل أن تُوزَنوا، وتزينوا ليوم العرض على الله (يَوْمَئِذٍ تُعْرَضُونَ لَا تَخْفَى مِنْكُمْ خَافِيَةٌ) [الحاقة:18] "؛ نصيحة مباركة - عباد الله - ما أحوج نفوسنا إلى العناية بها وتطبيقها.

ما أكثر - عباد الله - ما يهمل الواحد منَّا نفسه ويسترسل مع رغباتها وشهواتها وطلبها لحظوظها ونزواتها، وقلَّ من عباد الله من يقف مع نفسه محاسباً معاتبا لائماً لها على تقصيرها وتفريطها فيبلغ بذلك درجة الأتقياء ومنزلة الصادقين مع الله، كما قال ميمون بن مهران رحمه الله تعالى: " لا يكون العبدُ تقياً حتى يكون محاسباً لنفسه أشد من محاسبة الشريك لشريكه "؛ أي أنه يلومها ويعاتبها وينظر في أعمالها؛ فإن كانت تقصيرًا تممَّ وكمَّل، وإن كان عصياناً تاب واستغفر، وإن كان طاعةً لله حمد الله وداوم على الطاعة، فمحاسبة النفس - عباد الله - تقود الإنسان إلى كل خيرٍ وفلاحٍ ورفعة، وأما إهمالها والاسترسال مع شهواتها وعدم منعها من أهوائها يوقع العبد في الهلكة، والله جل وعلا يقول: (وَنَهَى النَّفْسَ عَنِ الْهَوَى (40) فَإِنَّ الْجَنَّةَ هِيَ الْمَأْوَى) [النازعات:40-41]؛

وتأملوا هذه الآية جيدا، فالله عز وجل ذكر في هذه الآية شرطا مهما لمن أراد دخول الجنة،فلابد للجنة من نهي للنفس عن هواها، ومنعها من نزواتها، وأطماعها وشهواتها، وأخذها بزمام الحق والفضيلة والطاعة والاتباع، ولزوم شرع الله تبارك وتعالى، ومجاهدة النفس على فعل الطاعة، والبعد عن المعصية، كما قال نبينا عليه الصلاة والسلام: ((وَالْمُجَاهِدُ مَنْ جَاهَدَ نَفْسَهُ فِي طَاعَةِ اللَّهِ))، وفي القرآن الكريم يقول الله جل وعلا: (وَالَّذِينَ جَاهَدُوا فِينَا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنَا وَإِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِينَ) [العنكبوت:69].

وجهاد النفس أربع مراتب؛

الأولى: جهادها على العلم النافع.

والثانية: جهادها على العمل به.

والثالثة: جهادها على الدعوة إليه.

والرابعة: جهادها على الصبر على الأذى فيه.

وقد جمع الله جل وعلا هذه المراتب الأربعة في قوله جل وعلا: (وَالْعَصْرِ (1) إِنَّ الْإِنْسَانَ لَفِي خُسْرٍ (2) إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ) [سورة العصر].

عباد الله: ويعين العبدَ على إصلاح نفسه أمور مهمَّة لابد منها :

الأول: أن يلجأ دوماً وأبدا إلى الله جل وعلا بأن يصلح نفسه وأن يزكي قلبه؛ فالقلوب بيد الله جل وعلا، إن شاء أقامها – سبحانه- وإن شاء أزاغها، وفي الدعاء المأثور عن نبينا عليه الصلاة والسلام: ((اللَّهُمَّ آتِ نَفْسِي تَقْوَاهَا وَزَكِّهَا أَنْتَ خَيْرُ مَنْ زَكَّاهَا أَنْتَ وَلِيُّهَا وَمَوْلَاهَا))، والأدعية عنه في هذا المعنى كثيرة.

الأمر الثاني: أن يديم العبدُ مجاهدة نفسه وإلزامها بطاعة الله وكفَّها ومنعها من معصيته عملاً بقوله جل وعلا: (وَالَّذِينَ جَاهَدُوا فِينَا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنَا وَإِنَّ اللَّهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِينَ).

الأمر الثالث: أن يتذكر العبد وقوفه بين يدي الله ومحاسبة الله له على ما قدَّم في هذه الحياة، وهذا مستفادٌ من قوله: (وَلْتَنْظُرْ نَفْسٌ مَا قَدَّمَتْ لِغَدٍ)؛ فإذا نظر العبد إلى غده ونظر إلى وقوفه بين يدي الله لم تشغله الدنيا الفانية عن الآخرة الباقية.

الأمر الرابع: تخيُّر الرفقاء والجلساء؛ فإن الصاحب ساحب ومؤثرٌ في جليسه ولابد، ولهذا قال صلى الله عليه وسلم: ((الْمَرْءُ عَلَى دِينِ خَلِيلِهِ فَلْيَنْظُرْ أَحَدُكُمْ مَنْ يُخَالِلْ))، قال بعض السلف: (ليس للمرء أن يجلس مع من شاء)، ويدخل في هذا الباب قراءة سير الصالحين من عباد الله والكمَّل من أولياء الله، ومجاهدة النفس على التأسي بهم والتحلي بخصالهم وخلالهم.

وتتأكد محاسبة النفس ومعاتبتها عندما تكثر الفتن والصوارف والصوادّ عن طاعة الله جل وعلا وما أكثرها في زماننا، ففي مثل هذه الفتن الكثيرة والصوارف المتلاحقة يتأكد على العبد مجاهدته لنفس ومعاتبتها. والكيس من عباد الله من دان نفسه وعمل لما بعد الموت، والعاجز من أتبع نفسه هواها وتمنى على الله الأماني.

كيفَ أحاسبُ نفسي ؟ سؤالٌ يترددُ في ذِهن كل واحدٍ بعدَ قراءةِ ما مضى .

وللإجابة على هذا التساؤل :

ذكرَ ابنُ القيم أن محاسبةَ النفس تكون كالتالي :

أولاً : البدءُ بالفرائض ، فإذا رأى فيها نقصٌ تداركهُ .

ثانياً : النظرُ في المناهي ، فإذا عرَف أنه ارتكب منها شيئاً تداركه بالتوبةِ والاستغفارِ والحسناتِ الماحية .

ثالثاً : محاسبةُ النفس على الغفلةِ ، ويَتَدَاركُ ذلِك بالذكرِ والإقبالِ على ربِ السماوات ورب الأرض رب العرش العظيم .

رابعاً : محاسبةُ النفس على حركاتِ الجوارح ، وكلامِ اللسان ، ومشيِ الرجلين ، وبطشِ اليدين ، ونظرِ العينين ، وسماعِ الأذنين ، ماذا أردتُ بهذا ؟ ولمن فعلته ؟ وعلى أي وجه فعلته ؟

.


Dit is niet een exacte vertaling van het Arabische deel. Er kunnen zaken zijn weggelaten of juist toegevoegd!

الخطبة الثانية

الحمد لله رب العالمين والصلاة والسلام على الرسول الكريم محمد وعلى آله وأصحابه أجمعين.

Het onderwerp van vandaag is: Het berekenen van je ziel.

Allaah subhanahu wata'ala zegt in de Edele Quraan: (O jullie die geloven, vreest Allah en laat iedere ziel toezien op wat zij heeft vooruitgezonden voor de Volgende Dag. En vreest Allah. Voorwaar, Allah is Alziend over wat jullie doen.).

Dit vers is de basis voor dit onderwerp, namelijk het berekenen en controleren en nakijken van je ziel. Nagaan in welke staat je ziel is. Je ziel inspecteren en berekenen.

Sterker nog, dit vers duidt op de verplichting hier van! De verplichting tot het berekenen van je ziel. En het berechten en corrigeren van je ziel en geweten. Het behoeden en beschermen van je ziel.

Het herinneren van je ziel aan de dag der opstanding en de dag des oordeels. De dag dat je beoordeelt zult worden door Allaah, je Schepper, de Schepper van je ziel.

Allaah subhanahu wata'ala zegt in dit vers: (en laat iedere ziel toezien op wat zij heeft vooruitgezonden voor de volgende Dag.)

Allaah subhanahu wata'ala heeft het hier over de volgende dag, over de dag van morgen. Allaah subhanahu wata'ala zegt hiermee dat het aanbreken van deze dag snel zal zijn. Want achteraf zullen we allemaal zeggen, wat was het leven kort. Wat ging het snel. We moeten de dag der opstanding zien als de dag van morgen. Want niemand weet wanneer de dag aanbreekt voor onze zielen.

En iedere ziel zal morgen berecht worden en gevraagd worden naar wat hij of zij gedaan heeft in het leven.

En daarom is het verstandig en sterker nog verplicht om je voor te bereiden op de dag des oordeels door je ziel continue te beoordelen. Continue je daden beoordelen. Voordat jij beoordeelt wordt!

En je daden zelf wegen voordat deze gewogen worden.

Omar Ibn Al-Khattaab zegt: (Bereken jullie zielen voordat jullie berekend worden, en weeg jullie zielen voordat jullie gewogen worden, en siert jullie zelf voor de dag dat jullie voorgeleid worden aan Allaah. -en hij citeerde het vers- (Op die Dag zullen jullie voorgeleid worden, geen van jullie geheimen zal verborgen blijven.)).

Een geweldig en groots advies dat onze aandacht verdient en dat we dienen op te volgen.

Want wij vergeten onszelf soms. En eigenlijk te vaak. We laten onszelf te vaak leiden -met lange en korte ei- door onze gedachten en begeerten en lusten. En dit is niet wat Allaah van ons wil zien. Dit is niet waarvoor wij geschapen zijn.

En een Moslim zal e volmaaktheid van zijn geloof enkel bereiken als hij zijn ziel weet te berekenen en besturen en regelen. En dat zijn er niet veel. Gelukkig zijn er heel veel Moslims die hier naar streven.

Een Moslim zal Allaah niet vrezen behalve als hij zijn ziel berekent, als hij dan een tekortkoming constateert dan corrigeert hij dit. En als hij een zonde constateert dan toont hij zich berouwvol en vraagt hij Allaah om vergeving. En als hij een goede daad constateert dan prijst hij Allaah en toont hij zich dankbaar en vraagt hij Allaah om hem te leiden naar nog meer aanbiddingen.

En Allaah subhanahu wata'ala zegt: (En wat betreft degene die de macht van zijn Heer vreesde en zijn ziel weerhield van slechte begeerten. ( 41 ) Voorwaar, het Paradijs is de verblijfplaats.)

En we dienen even stil te staan bij dit vers. Want in dit vers noemt Allaah subhanahu wata'ala een voorwaarde. Een voorwaarde voor het bereiken van DÉ verblijfplaats, namelijk het paradijs.

En deze voorwaarde is het weerhouden van je ziel.

Wie het paradijs wil bereiken dient zijn ziel te weerhouden. Te weerhouden van slechte begeerten, van zonden. En dit zul je je beseffen als je je ziel berekent. Als je je ziel berecht en controleert. Als je je intentie controleert en inspecteert. Als je nadenkt over je daden en waarom je doet wat je doet.

Dan zal het besef er zijn dat deze daden je slechts ingefluisterd zijn. En dat je jezelf hiervan had moeten weerhouden.

De Profeet sallallahu alaihi wasallam zegt: (En de mujahid -de strever, de strijder, de vechter- is degene die zijn ziel bevecht omwille van de aanbidding van Allaah).

En het bevechten en strijden van de ziel kent vier nieaus, die Allaah subhanahu wata'ala noemt in surat Al-Asr: (Bij de tijd. ( 2 ) Voorwaar, de mens lijdt zeker verlies. ( 3 ) Behalve degenen die geloven en goede daden verrichten en elkaar aansporen tot de Waarheid en elkaar aansporen tot geduld.).

Kortom: Het opdoen van Kennis, het praktiseren van die Kennis, het verkondigen van die Kennis en het geduld hebben tijdens het verkondigen van die Kennis.

Dat zijn de vier niveaus, in die volgorde, waarover je in strijd moet gaan met je ziel. Je ziel er toe aanzetten om Kennis op te doen. Dat is het beginpunt en het vertrekpunt en velen zijn hier gestrand en niet verder gekomen, helaas.

Maar hoe bereken je je ziel? Wat is de beste manier? Ibnul-Qayyim zegt hierover:

Ten eerste door je te richten op de verplichte daden. En als je hierin iets tekort komt om dit dan te corrigeren en aan te vullen met aanbevolen daden.

Ten tweede te kijken naar de verboden zaken, en als je dan ziet dat je een verboden zaak hebt begaan om dan berouw te tonen en te vragen om vergiffenis.

Ten derde het voorkomen van momenten van zwakheid. Door continue bezig te zijn met het gedenken van Allaah. We dienen dan ook te leren wat we dienen te zeggen in diverse situaties die we dagelijks meemaken. Zoals de smeekbedes en gedenkingen. De smeekbede van het betreden van de moskee, de smeekbede van het betreden van je huis, de smeekbede voor het slapen gaan enz ... zo voorkom je momenten van zwakheid.

En ten vierde door elke daad en handeling van al je zintuigen na te gaan; de uitspraken van de tong, de plek waar je voeten je naar toe brengen, dat wat je vastpakt met je handen, waar je naar kijkt met je ogen, waar je naar luistert met je oren. Door je af te vragen: wat wil ik hier mee bereiken? Waarom heb ik dit gedaan? En waarom heb ik het gedaan zoals ik het gedaan heb.

En Allaah weet het beste. Moge Allaah onze zielen zuiveren en ons de zuivere en oprechte intentie schenken in al onze daden en handelingen, amien.

Gift ten behoeve van de Islamitische Vereniging El Mouahidine (iDeal)

iDeal betaling wordt mogelijk gemaakt door TargetMedia. Geen iDeal? Klik hier.

Over ons

Wij zijn de Islamitische Vereniging El Mouahidine. Beter bekend als Moskee ElMouahidine te Leerdam. جمعية ومسجد الموحدين. Wij bedienen de Islamitische gemeenschap in Leerdam en omstreken. Lees verder...